Ses bozukluğu nedir?
Sesimiz, akciğerden gelen havanın gırtlaktaki ses tellerini titreştirmesiyle oluşur. Bu sistemde bir sorun olduğunda ses kısık, boğuk, çatallı ya da zayıf çıkabilir; kişi konuşurken çabuk yorulabilir.
Ses terapisi, sesi zorlamadan ve daha sağlıklı kullanmayı öğreten bir çalışma sürecidir. Terapiden önce ses tellerinin kulak burun boğaz hekimi tarafından muayene edilmesi gerekir; çalışma planı bu muayenenin sonucuna göre hazırlanır.
Türleri ve farkları
İşlevsel ses bozuklukları
Ses tellerinin yapısı sağlamdır, ancak ses yanlış, zorlanarak ya da gereğinden fazla kullanılır. Sık bağırmak, uzun saatler yüksek sesle konuşmak ve boğazı sıkarak konuşmak bu tabloya zemin hazırlayabilir.
Organik ses bozuklukları
Ses tellerinde nodül (küçük, nasır benzeri kabarıklık), polip gibi bir doku değişikliği ya da sinir ve kas kaynaklı bir sorun vardır. Bu durumda hekimin önerdiği ilaç ya da ameliyata ses terapisi eşlik edebilir.
Çocuklarda ses bozuklukları
Oyun sırasında sürekli bağıran ya da sesini zorlayan çocuklarda kısıklık uzun süre devam edebilir. Çocuğun yaşına uygun, oyunla desteklenen çalışmalarla sesini korumayı öğrenmesi hedeflenir.
Kimlerde görülür, nedenleri nelerdir?
Ses bozuklukları her yaşta görülebilir. Sesini meslek gereği çok kullananlarda, kalabalık ve gürültülü ortamlarda konuşmak zorunda kalanlarda ve oyun sırasında sık bağıran çocuklarda daha sık karşılaşılır.
Sık görülen nedenler arasında sesin uzun süre dinlenmeden ya da zorlanarak kullanılması, ses tellerinde nodül veya polip oluşması, mide asidinin boğaza kadar çıkması (reflü), sigara, tekrarlayan boğaz enfeksiyonları ve ses tellerini hareket ettiren sinirleri etkileyen durumlar sayılabilir. Çoğu zaman birden fazla etken bir aradadır; bu yüzden nedenin hekim muayenesiyle netleşmesi önemlidir.
Ne zaman bir uzmana başvurulmalı?
- İki haftadan uzun süren ses kısıklığı
- Konuşurken boğazda zorlanma, ağrı ya da yanma hissi
- Gün ilerledikçe zayıflayan, çabuk yorulan ses
- Sesin çatlaması, aniden kesilmesi ya da boğuklaşması
- Yüksek sesle konuşurken ya da şarkı söylerken eskisi gibi ses çıkaramamak
- Sık sık boğaz temizleme ihtiyacı
- Çocukta aylardır düzelmeyen kısık ses
Değerlendirme ve terapi süreci
- 1
Kulak burun boğaz muayenesi
Ses terapisine başlamadan önce ses tellerinin kulak burun boğaz hekimi tarafından incelenmesi gerekir. Bu muayene sesteki değişikliğin nedenini ortaya koyar ve terapinin uygun olup olmadığını gösterir.
- 2
Ses değerlendirmesi
Sesin kalitesi, yüksekliği, perdesi, nefes kullanımı ve günlük ses alışkanlıkları ayrıntılı olarak incelenir. Kişinin sesiyle ilgili yaşadığı güçlükler ve beklentileri birlikte konuşulur.
- 3
Ses sağlığı eğitimi
Sesi yoran alışkanlıklar birlikte belirlenir ve sesi korumaya yönelik günlük düzenlemeler öğretilir. Bu basamağa ses hijyeni de denir.
- 4
Ses çalışmaları
Nefes desteği ve sesin zorlanmadan çıkması için kişiye özel egzersizler çalışılır. Öğrenilen ses kullanımının günlük konuşmaya taşınması hedeflenir.
Evde neler yapılabilir?
- Gün içinde düzenli su için. Ses tellerinin nemli kalması sesin daha rahat çıkmasını destekler.
- Gürültülü ortamda bağırarak konuşmak yerine karşınızdakine yaklaşın ya da ortamın sakinleşmesini bekleyin.
- Sesiniz yorulduğunda kısa sessiz molalar verin. Zorlayarak fısıldamak da sesi yorabilir.
- Sık boğaz temizleme yerine bir yudum su içmeyi ya da sessizce yutkunmayı deneyin.
- Sigaradan ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
- Çocuğunuz çok bağırıyorsa evde "iç ses" ve "dış ses" ayrımını oyunla çalışın, sesini zorlamadan eğlenebileceği oyunlar seçin.
Sık sorulan sorular
Ses kısıklığı ne zaman doktora gösterilmeli?
İki haftadan uzun süren ses kısıklığı kulak burun boğaz hekimine gösterilmelidir. Nefes darlığı, yutkunurken ağrı ya da boyunda şişlik eşlik ediyorsa beklemeden başvurmak gerekir.
Soğuk algınlığından sonra birkaç gün süren kısıklık sık görülür. Ancak düzelmeyen ya da sık tekrarlayan kısıklık ses tellerinde bir değişikliğin işareti olabilir ve nedeninin araştırılması gerekir.
Ses terapisi ne işe yarar?
Ses terapisi, sesi zorlamadan ve daha verimli kullanmayı öğretir. Sesi yoran alışkanlıklar fark edilir, yerine daha sağlıklı kullanım biçimleri çalışılır.
Terapi tek başına uygulanabileceği gibi hekimin önerdiği ilaç ya da ameliyatla birlikte de planlanabilir. Ameliyat sonrasındaki çalışmalar, eski alışkanlıklara dönülmesini önlemeyi ve sesi korumayı amaçlar.
Ses telinde nodül ameliyatsız geçer mi?
Bu durum nodülün büyüklüğüne, ne kadar süredir var olduğuna ve muayene bulgularına göre değişir. Hekim pek çok durumda ameliyattan önce ses terapisi ve ses kullanımında düzenleme önerebilir.
Nodül, sesin uzun süre zorlanmasıyla oluşan küçük, nasır benzeri bir kabarıklıktır. Terapi sürecinde sesi yoran alışkanlıklar azaltılır ve rahat ses üretimi çalışılır; ses tellerindeki değişim kontrol muayeneleriyle hekim tarafından izlenir.
Çocuklarda ses kısıklığı neden olur?
Çocuklarda ses kısıklığının sık görülen nedeni, oyun sırasında bağırmak ve sesi uzun süre yüksek tutmaktır. Bu zorlanma zamanla ses tellerinde değişikliğe yol açabilir.
Uzun süren kısıklıkta önce kulak burun boğaz hekimi muayenesi gerekir. Ardından çocuğun yaşına uygun, oyunla desteklenen çalışmalar ve ailenin günlük yaşamda yapacağı küçük düzenlemelerle süreç planlanır.
İlgili makaleler
- Sesiniz Değiştiğinde: Ses Bozuklukları ve Ses Terapisi Süreci3 dk okuma
- Sesinize İyi Bakmanın Yolları: Günlük Hayattan Basit Alışkanlıklar3 dk okuma
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; uzman değerlendirmesi ve tanı yerine geçmez.